“Hoezo heb je dit al afgesproken met je ex?”
“Waarom hoor ik dit nu pas?”
“Ik had het fijn gevonden als je dit eerst even met mij had besproken.”
Veel stellen in een samengesteld gezin zullen dit soort gesprekken herkennen. Niet omdat er sprake is van onwil, maar omdat het soms ingewikkeld is om de balans te vinden tussen het ouderschap met een ex-partner en het leven met een nieuwe partner.
Want ook al is de liefdesrelatie voorbij, het ouderschap blijft bestaan. En dat betekent dat een ex-partner vaak nog jarenlang invloed heeft op het dagelijks leven van het nieuwe gezin.
Juist daar ontstaat regelmatig spanning in de partnerrelatie.
De ex-partner verdwijnt niet uit het systeem
Soms hoor ik stiefouders zeggen: “Ik wou dat zijn ex gewoon uit ons leven was.”
Dat verlangen is begrijpelijk. Zeker wanneer er spanningen zijn of wanneer afspraken met de ex-partner regelmatig voor onrust zorgen.
Toch is het vanuit systemisch perspectief belangrijk om te erkennen dat een ex-partner niet zomaar uit beeld kan verdwijnen.
Een kind bestaat immers voor de helft uit zijn vader en voor de helft uit zijn moeder. Beide ouders hebben een eigen, onvervangbare plek in het leven van een kind. Ook wanneer één van hen een nieuwe relatie krijgt.
Dat betekent niet dat een ex-partner voortdurend invloed moet hebben op jullie relatie. Wel betekent het dat de ex-partner onderdeel blijft van het grotere systeem waarbinnen jullie gezin functioneert.
Hoe meer ruimte er is om die realiteit te erkennen, hoe minder energie er vaak verloren gaat aan verzet tegen iets wat niet veranderd kan worden.
De spagaat van ouders
Voor ouders in een samengesteld gezin ontstaat vaak een ingewikkelde positie.
Aan de ene kant vormen zij een nieuw partnerteam. Ze willen hun nieuwe relatie serieus nemen, samen beslissingen maken en bouwen aan een stabiele basis.
Aan de andere kant blijven zij samen met hun ex-partner verantwoordelijk voor hun kinderen.
Daardoor moeten er soms afspraken worden gemaakt over vakanties, schoolzaken, sportactiviteiten, medische kwesties of veranderingen in de zorgregeling.
Veel ouders ervaren hierin een voortdurende spagaat.
Wanneer zij hun ex-partner raadplegen, kan de nieuwe partner zich buitengesloten voelen.
Wanneer zij vooral rekening houden met hun nieuwe partner, kan de samenwerking rondom de kinderen onder druk komen te staan.
Het voelt soms alsof er altijd iemand teleurgesteld wordt.
In relatietherapie zie ik regelmatig dat deze spagaat niet alleen voor praktische problemen zorgt, maar ook voor verwijdering tussen partners. De ouder voelt zich onbegrepen in zijn verantwoordelijkheid naar de kinderen. De stiefouder voelt zich niet gezien als belangrijke partner. En voor je het weet ontstaat er een patroon waarin beide partners vooral hun eigen positie verdedigen, terwijl ze eigenlijk verlangen naar begrip, erkenning en verbinding.
Erkenning voor de positie van de stiefouder
Tegelijkertijd is het belangrijk om de positie van de stiefouder niet te onderschatten.
Stiefouders worden geacht mee te bewegen met afspraken die vaak al vóór hen zijn gemaakt. Zij hebben te maken met gevolgen van beslissingen waar ze niet altijd invloed op hebben gehad.
Dat kan gevoelens oproepen van machteloosheid, frustratie of buitensluiting.
Vaak gaat het daarbij niet eens over de inhoud van een afspraak.
Het gaat over de behoefte om gezien te worden als belangrijke partner.
Om meegenomen te worden.
Om te voelen: wij doen dit samen.
Achter uitspraken als “Waarom heb je dat niet eerst met mij besproken?” zit vaak een diepere behoefte. Meestal gaat het niet om die ene afspraak met de ex-partner. Het gaat om de wens om mee te tellen, invloed te hebben en een volwaardige plek te voelen binnen de relatie.
Het gesprek gaat zelden over de afspraak zelf
Wanneer stellen bij mij komen, denken ze vaak dat hun conflict gaat over een vakantieplanning, een wijziging in de zorgregeling of een beslissing die al met de ex-partner is besproken.
Maar als we verder kijken, blijkt het meestal ergens anders over te gaan.
Voelt mijn partner zich nog verbonden met mij?
Heb ik invloed op ons gezinsleven?
Begrijpt mijn partner hoe ingewikkeld dit voor mij is?
Kan ik erop vertrouwen dat wij samen een team vormen?
Juist in samengestelde gezinnen raken praktische afspraken vaak aan diepere behoeften rondom verbinding, erkenning en veiligheid binnen de relatie.
Daarom helpt het meestal niet om alleen de inhoud van het conflict op te lossen. Veel belangrijker is dat partners elkaar leren begrijpen in wat er onder het conflict schuilgaat.
Eerst afstemmen, dan beslissen
Natuurlijk zullen ouders soms rechtstreeks met hun ex moeten schakelen. Dat hoort bij gezamenlijk ouderschap.
Maar het maakt een groot verschil wanneer je partner weet wat er speelt, begrijpt welke afwegingen er gemaakt worden en ervaart dat zijn of haar mening ertoe doet.
Niet omdat een nieuwe partner dezelfde rol heeft als een ouder.
Maar omdat een sterke partnerrelatie vraagt om betrokkenheid en afstemming.
Juist in samengestelde gezinnen.
Dat kan soms al zitten in kleine dingen. Niet per se toestemming vragen voordat je iets met je ex bespreekt, maar je partner wel meenemen in je overwegingen. Vertellen wat er speelt. Samen nadenken over mogelijke oplossingen. Laten merken dat je partner belangrijk is, ook wanneer je als ouder uiteindelijk een beslissing moet nemen die raakt aan het ouderschap.
Ouders blijven altijd ouders
Een van de belangrijke inzichten uit het systemisch werk is dat ouders voor kinderen altijd de eerste plek houden.
Dat betekent niet dat stiefouders onbelangrijk zijn. Integendeel.
Veel stiefouders spelen een waardevolle rol in het leven van kinderen.
Maar ouders en stiefouders hebben niet dezelfde positie.
Wanneer volwassenen proberen een ouder weg te denken, buiten te sluiten of te vervangen, ontstaat er vaak spanning bij kinderen. Kinderen blijven zich immers op een fundamenteel niveau verbonden voelen met beide ouders.
Voor stiefgezinnen ontstaat er vaak meer rust wanneer iedereen zijn eigen plek mag innemen.
De ouder als ouder.
De stiefouder als stiefouder.
De ex-partner als andere ouder van het kind.
Niet altijd eenvoudig, maar wel helpend.
En waar past mediation?
Soms loopt de samenwerking tussen ouders zo vast dat iedere afspraak een strijd wordt. In die situaties kan mediation helpen om opnieuw werkbare afspraken te maken en de communicatie te verbeteren.
Maar zelfs wanneer de afspraken goed zijn geregeld, blijft de uitdaging bestaan om binnen de nieuwe relatie met elkaar verbonden te blijven.
Daarom merk ik dat veel vraagstukken in samengestelde gezinnen uiteindelijk niet alleen gaan over afspraken, maar vooral over begrip, erkenning en verbinding tussen partners.
Tot slot
De ex-partner is vaak een blijvende factor in het leven van een samengesteld gezin.
Niet omdat de oude relatie nog voortduurt, maar omdat het ouderschap blijft bestaan.
Dat gegeven verandert niet.
Wat wél beïnvloedbaar is, is hoe partners zich daartoe verhouden.
In relatietherapie gaat het daarom vaak niet over de ex-partner zelf, maar over de vraag hoe partners verbonden kunnen blijven terwijl zij samen navigeren tussen kinderen, ex-partners, loyaliteiten en nieuwe gezinsvormen.
Want hoe steviger de partnerrelatie, hoe beter een samengesteld gezin de uitdagingen kan dragen die daarbij horen.
Niet door de ex-partner weg te denken, maar door elkaar vast te houden terwijl die ex-partner onderdeel blijft van het grotere geheel.
Dat vraagt soms om andere verwachtingen, andere gesprekken en een andere blik op wat een samengesteld gezin eigenlijk is. Maar juist daar ontstaat vaak ruimte voor meer rust, begrip en verbinding.
Over de auteur
Mijn naam is Nienke Pleket en ik begeleid (stief)ouders en stellen als stiefcoach, relatietherapeut en mediator in mijn praktijk in Zeewolde.
Naast mijn professionele achtergrond ken ik de dynamiek van samengestelde gezinnen ook uit eigen ervaring. Ik ben moeder, stiefmoeder én zelf opgegroeid als stiefkind. Daarnaast ben ik opgeleid tot stiefcoach bij Stiefacademie Nederland.
In mijn praktijk help ik stellen en gezinnen om meer begrip te krijgen voor de complexe dynamieken die in samengestelde gezinnen spelen, zodat er ruimte ontstaat voor meer verbinding, rust en werkbare oplossingen.
www.relatiewerkzeewolde.nl
Foto: Pexel ©Ron Lach
